Aileler, çocukları büyüyüp kendi hayatlarını kursalar bile onlarla ömür boyu süren bir etkileşim içindedir. Bu etkileşimin niteliğini belirleyen en önemli faktör ise ebeveynlerin benimsediği tutumlardır. Kimi aileler otoriteyi baskıyla kurmaya çalışırken, kimileri sınır koymakta zorlanır. Bu yazıda, dört temel ebeveyn tutumunu (baskıcı, tavizkar, aşırı korumacı ve demokratik) inceleyerek, sağlıklı iletişimin anahtarını keşfedeceğiz.
Zarar Verici Tutumlar: Baskı, Taviz ve Aşırı Koruma
Baskıcı Tutum: Ebeveynin "benim dediğim olacak" anlayışıyla hareket ettiği, fiziksel veya duygusal şiddetin ön planda olduğu tutumdur. Oyuncak almamakla tehdit etmek (ekonomik şiddet), küsmek, aşağılamak veya beddua etmek gibi davranışlar çocuğun özgüvenini zedeler ve korkuya dayalı bir ilişki yaratır.
Tavizkar Tutum: Burada roller değişmiştir; çocuk patron, ebeveyn ise itaat edendir. Markette istediği alınmadığında kendini yere atan, ağlayan veya ebeveynine vuran çocuk profili genellikle bu tutumun sonucudur. Sınırların olmadığı bu ortamda çocuk, isteklerini zorbalıkla elde etmeyi öğrenir.
Aşırı Korumacı Tutum: Ebeveynler, çocuklarının tek başına hiçbir şeyi başaramayacağına inanır. Yemeğini kendi yiyebilecek yaştaki çocuğun peşinden kaşıkla koşmak veya her sorununu onun yerine çözmek, çocuğun becerilerini köreltir ve onu bağımlı bir birey haline getirir.
İdeal Yaklaşım: Demokratik Tutum
Demokratik tutum, sevgi ve disiplinin dengelendiği en sağlıklı yaklaşımdır. Burada kurallar vardır ancak bu kurallar mantıklı bir çerçeveye oturtulur ve çocuğun duyguları da önemsenir.
Videodaki örnek olay üzerinden farkı görelim: Akşam yemeği saati gelmiştir ancak çocuklar çizgi film izlemektedir.
- Baskıcı Baba: Bağırır, televizyonu kapatır veya ceza verir.
- Tavizkar Baba: "Tamam, sen de haklısın, istediğin yerde ye" diyerek kuraldan vazgeçer.
- Aşırı Korumacı Baba: "Sen izle, ben yemeğini ağzına veririm" diyerek çocuğun sorumluluğunu üstlenir.
- Demokratik Baba: Çocuğun çizgi filmi izleme isteğini anladığını belirtir ("Evet, çok heyecanlı bir yerindesin, anlıyorum"). Ancak kuralı hatırlatır ("Akşam yemeği bizim bir araya gelme saatimiz ve bu çok önemli"). Son olarak çözüm üretir ("Yemeği şimdi yiyelim, çizgi filmin tekrarını veya internetten kaydını daha sonra birlikte izleyebiliriz").
Sonuç
Demokratik tutumda amaç çocuğu zorla ikna etmek değil, onun duygularını anlaşıldığını hissettirerek kurallara uyum sağlamasını kolaylaştırmaktır. Çocuğa seçenek sunmak ve çözüm odaklı yaklaşmak, hem aile bağlarını güçlendirir hem de sorumluluk sahibi bireyler yetişmesini sağlar.