Ebeveynlerin en sık yakındığı konulardan biri, çocukların tehlikeli davranışları defalarca tekrarlamasıdır. "Kaç kere söyledim, yine de yapıyor!" cümlesi birçok evde yankılanır. Ancak çocuğun güvenlik kurallarına uymaması her zaman "yaramazlık" veya "inatlaşma" değildir. Bazen eksik olan şey, doğru bir öğretim yöntemidir. Bu yazıda, çocuklara güvenlik becerilerini kazandırırken yapılan iletişim hatalarını ve olumlu davranış geliştirme stratejilerini inceleyeceğiz.
Uyarı mı, Öğretim mi?
Bir çocuğa "Yapma!", "Dur!", "Oraya dokunma!" demek bir uyarıdır, ancak bir öğretim değildir. Sadece yasak koymak, çocuğa neden o davranışın tehlikeli olduğunu veya yerine ne yapması gerektiğini öğretmez. Güvenlik eğitimi, çocuğa doğru davranış kalıplarını modelleyerek ve neden-sonuç ilişkisini anlatarak verilmelidir.
Davranışın Altındaki Nedeni Anlamak
Çocuğun sergilediği problem davranışın (örneğin prizlerle oynamak veya kapıları çarpmak) altında yatan bir ihtiyaç olabilir. Çocuk bu davranışı ebeveynin ilgisini çekmek için mi yapıyor, yoksa bir şeyden kaçınmak için mi? Eğer çocuk sadece yaramazlık yaptığında ilgi görüyorsa, bu davranışı sürdürme eğiliminde olur. Çünkü çocuklar için olumsuz ilgi bile, hiç ilgi görmemekten iyidir.
Olumlu Davranışı Pekiştirmenin Gücü
Ebeveynler genellikle çocuklar sessiz sakin oynarken veya kurallara uyarken sessiz kalır, ancak bir hata yaptıklarında hemen müdahale ederler. Oysa asıl yapılması gereken, olumlu anları yakalamaktır. Çocuğunuz güvenli bir şekilde oyun oynarken ona "Ne güzel oyun kurmuşsun", "Kurallara uyman çok hoşuma gitti" gibi pekiştireçler vermek, doğru davranışın kalıcı olmasını sağlar.
Farkında Olmadan Tehlikeyi Övmek
Bazen ebeveynler, çocuğun tehlikeli ama "sevimli" görünen bir davranışını (örneğin tezgaha tırmanıp bir şeyler karıştırmasını) gülerek karşılar veya fotoğrafını çeker. Bu durum, çocuğun zihninde "Bu yaptığım komik ve onaylanan bir şey" algısı yaratır. Güvenlik söz konusu olduğunda tutarlı olmak ve tehlikeli davranışları asla eğlence konusu yapmamak gerekir. Güvenlik riski taşıyan durumlarda görmezden gelmek mümkün değildir; davranış nazikçe ama kararlı bir şekilde durdurulmalı ve çocuk güvenli bir alternatife yönlendirilmelidir.
Sonuç
Güvenlik eğitimi, yasaklarla değil, doğru iletişimle başlar. Çocuğun olumlu davranışlarını beslemek, tehlikeli anlarda ise sakin ama net sınırlar çizmek, hem ev kazalarını önler hem de çocuğun kişilik gelişimini destekler.