Çocuklarla sağlıklı bir iletişim kurmanın temeli, onları yargılamadan dinlemek ve kendi duygularımızı doğru ifade etmekten geçer. Çoğu zaman farkında olmadan kullandığımız "sen dili" (Örn: "Yine yaramazlık yaptın", "Çok dağınıksın"), çocuğun kişiliğine saldırı olarak algılanır ve savunmaya geçmesine neden olur. Oysa "ben dili", davranışı hedefler ve ebeveynin o davranış karşısındaki duygusunu ortaya koyar. Bu yazıda, çatışmaları azaltan ve çocuğun özgüvenini zedelemeyen etkili iletişim yöntemlerini inceleyeceğiz.
Etkin Dinleme ve Karşılama
Çocuğunuzu (veya bir yakınınızı) gördüğünüzde onu "Neredesin sen, yine geç kaldın!" diye azarlayarak karşılamak ile "Hoş geldin, seni gördüğüme çok sevindim" diyerek karşılamak arasında büyük bir fark vardır. İlk yaklaşım kişiyi demotive ederken, ikinci yaklaşım iletişimi güçlendirir. Çocuğun bir birey olduğunu hissetmesi ve özgüven kazanması, ebeveynin onu nasıl dinlediği ve karşıladığıyla doğrudan ilişkilidir.
"Ben Dili" Nasıl Kullanılır?
Ben dili, suçlayıcı değildir ve durumu net bir şekilde tarif eder. Formülü basittir: Davranış + Etki + Duygu.
- Davranış: Çocuğun yaptığı eylemi tarafsızca tanımlayın. (Örn: "Oyun bittikten sonra oyuncaklarını sepete koymadığında...")
- Etki: Bu davranışın somut sonucunu belirtin. (Örn: "...ben toplamak zorunda kalıyorum ve çok yoruluyorum.")
- Duygu: Bu durumun size ne hissettirdiğini söyleyin. (Örn: "...bu da beni üzüyor.")
Bu yöntemle çocuk, "Ben kötü biriyim" diye düşünmek yerine, "Yaptığım davranışın annem/babam üzerinde yorucu bir etkisi var, bunu düzeltmeliyim" diye düşünmeye yönlendirilir.
Duyguların Doğallığı ve Kabulü
Korku, öfke, üzüntü gibi duygular tamamen insanidir. Çocuğa "Korkma, erkek adam korkmaz" veya "Ağlama" demek, onun duygularını bastırmasına neden olur. Önemli olan duyguyu hissetmek değil, o duyguyla ne yapıldığıdır. Ebeveynler olarak kendi duygularımızı da (örneğin "Seni uyardığımda beni dinlememen beni öfkelendiriyor çünkü önemsenmediğimi düşünüyorum") açıkça ifade ederek çocuğa model olmalıyız.
Olumlu Davranışları da "Ben Dili" ile Pekiştirin
Ben dili sadece sorun çözerken değil, takdir ederken de kullanılır. "Yatağını toplaman beni çok mutlu etti, böylece işim erken bitti ve seninle daha fazla oyun oynayabiliriz" demek, çocuğa doğru davranışın olumlu sonuçlarını somut olarak gösterir.
Sonuç: Kişiliği Değil, Davranışı Eleştirin
"Ne kadar yaramazsın" demek çocuğun tüm kişiliğine atılmış bir etikettir ve çocuk bir süre sonra bu etiketi kabullenir. Ancak "Geç yattığında sabah seni uyandırmakta zorlanıyorum" demek, sadece o anki spesifik soruna odaklanır. Çocuğun benliğine zarar vermeden davranış değişikliği yaratmanın anahtarı, bu yapıcı iletişim dilini hayatımızın merkezine almaktır.